1. Gijsbert van Es; Sociale innovatie

Gijsbert werkt bij gemeente Leiden op projectbasis aan sociale innovatie. Hij is in dienst bij NRC als journalist. In 2009 bedacht hij samen met Jeroen Maters hoe de Leidenaar zich kan inzetten voor de stad. Stadslab Leiden is toen ontstaan, Stadslab is ook degene die De Ziel van Leiden (i.c. deze avond) organiseert. Het doel: Leiden mooier, socialer, duurzamer, innovatiever, leuker etc. maken. Het idee is dat mensen de stad maken en als iedereen een deel van zijn eigen tijd, deskundigheid, hobby’s etc. ter beschikking stelt dat het dan prachtig wordt. Mensen maken een stad en als je mensen uit allerlei lagen van de samenleving bij elkaar brengt dan ontstaan er dingen, muurgedichten, de Ziel, e.d.

Gijsbert denkt dat het beeld geschetst door Ton van Raan, dat Leiden een gespleten stad is, klopte. Er waren twee lagen: de oude industriële bevolking, en aan andere kant de universiteit, een soort stad in een stad. Er is van oudsher een grote kloof tussen het proletariaat en de hoge heren en studenten.

Maar: dat beeld klopt niet meer. Er is nu een enorme middenklasse, een relatief hoogopgeleide bevolking en de onderkant van Leiden valt mee. Hij plaatst wel als kanttekening dat Stadslab zelf wel ‘binnensingelig’, blank, hoger opgeleid is.

Het goede van sociale innovatie is dat er allerlei initiatieven zijn genomen om het sociale klimaat te versterken. Zo hebben de studenten een overkoepelende groep ingesteld die met de gemeente samenwerkt. Er wordt samengewerkt in evenementen als Nacht van kunst en kennis, Museumnacht.

Een ander prachtig voorbeeld is het project Omalief, een initiatief van Mustafa Kus, waarin jongeren in contact worden gebracht met ouderen. Eenzame ouderen krijgen zo aandacht. Het laat zien dat het allemaal niet groots en meeslepend hoeft te zijn.

De volgende fase van innovatie is die waarin er allerlei initiatieven in de wijken zijn. Deze fase is al ingegaan; Gijs noemt tal van wijkplannen die worden uitgevoerd, met duurzaamheidprogramma’s, vergroening e.d. Er zijn al 100 contracten gesloten voor stedelijk beheer waarbij een deel van de stad nu door de bewoners zelf wordt onderhouden, ipv de plantsoenendienst.

Overigens zijn de ontwikkelingen niet specifiek Leids. Ze spelen ook op landelijk en zelfs internationaal niveau (tactical urbanism, ‘Do It Yourself Movement’ DIYM). Een voorbeeld is guerrilla gardening, waarbij bijv. stoeptegels worden verwijderd en er zaad op de lege plek wordt gestrooid of er ‘stiekem’ bloembollen worden geplant. Gijs vindt dat het kenmerk van Leiden is dat er een krachtig middenveld van creatieve en verantwoordelijke burgers is, die inziet dat je met z’n allen de stad leuker maakt; het Singelpark is daar het vlaggenschip van. Leiden loopt dus voorop.

Deze nieuwe manier vraagt ook wat van de gemeente en de andere organisaties als woningbouwcorporaties, nl. andere processen en regels. Bij de gemeente praat men dan ook over de nieuwe rol van de gemeente, die meer faciliterend en aanjagend is geworden. Corinne den Ouden zegt dat mensen uit de stand moeten komen dat ze naar gemeente en corporatie kijken om iets op te lossen of dingen in gang te krijgen. Ze kunnen zelf dingen in actie zetten.

De social media wakkeren de sociale innovatie aan. Er zijn verschillende apps en websites die sociaal innovatief zijn, zoals Buuv.nl, een website voor burenhulp.

Crowdfunding is een ander belangrijk aspect, dit is ook gebeurd bij De Ziel van Leiden om het stripboek gratis te kunnen verspreiden.

In de discussie komt naar voren dat sociale innovatie ook negatieve kanten heeft en nieuwe dilemma’s oproept. Er is wel controle en toezicht nodig. Er spelen tegenstrijdige belangen in een publieke ruimte die van iedereen is. Er moeten spelregels zijn. Een hoogleraar noemde het de doe democratie, de grote bekkenmaatschappij. Het gevaar is dat sociale innovatie leidt tot een nieuwe tweedeling. De aanwezigen vinden het prima dat de overheid niet alles meer doet, en meer terugtreedt, maar wijzen erop dat de slinger niet te ver moet doorslaan. Niet alles is ‘maakbaar’.

Lees verder – Nieuwe Energie